?                  واقعیت رسانه ای

آیا آنچه از دریچه رسانه می بینیم همان حادثه ی واقع شده است و یا با واقعیتی مواجهه هستیم که بسیار شبیه گفتمان غالب رسانه است و رد پای هژمونی رسانه ای را در مفاهیم آن می بینیم؟

آیا رسانه به اقتضای تکنولوژی های رسانه ایش روایت مختلفی را نسبت به رسانه ی دیگر با تکنولوژی رسانه ای دیگر ارائه می دهد؟

برای آنکه بتوان به جواب این سوالات رسید باید به مفهوم بازنمایی برسیم. بازنمایی در یک جمله یعنی:

:نشان دادن چیزی غیر از مکان اصلی خود به صورت قسمتی از آن و یا کل آن .

به علت حضور تکنولوژی و کانال، رسانه ها در بازنمایی  هیچ گاه نمی توانند به صورت عینی ، رویداد خارجی را منعکس کنند . پس واقعیت خارجی را نمی توان از دریچه رسانه به صورت محض و آینه وار انعکاس داد بلکه رسانه خود حجاب و فیلتری می شود میان واقعیت و مخاطب و یک" واقعیت رسانه ای شده" را به مخاطب عرضه می دارد.

در رسانه "هر قدر صداها و تصویر ها واقعی به نظر برسد،اما  جهان را به صورت محض نشان نمی دهد."

برای آنکه بتوان به ایدئولوژی و روایت پنهان رسانه دست یابیم با روش هایی چون تحلیل محتوا و نشانه شناختی باید به بررسی پیام رسانه ای بپردازیم.

دو نوع رمزگان را باید در نظر داشت :

v      رمزگان فنی رسانه ای

v      رمزگان فرهنگی

رمزگان فنی متوجه رسانه و ادبیات و زبان و نوع ارائه در آن رسانه است.مثلا زاویه دوربین، نورپردازی، صدا پردازی در فیلم است.

رمزگان فرهنگی شامل همه ی اجزای مرتبط با سوژه شامل لباس ، شخصیت، روایت و ...می شود.

? روزنامه همشهری

صفحه جامعه روزنامه همشهری مورخ پنج شنبه 6 اردی بهشت 1386، سال پانزدهم،شماره 4252،انتخاب شده است که خبر اصلی این صفحه با تیتر :" لایحه برخورد با مراکز آموزشی متخلف به مجلس می رود"

مورد بررسی قرار می گیرد.البته تفسیر ما زیاد نمی تواند در حد کلان باشد چون تنها بر اساس یک مورد نمی تواند قضاوت کلی کرد و نتایج را تعمیم داد ولی در برخی جهات با قدری اغماض نتیجه کلی می گیریم.

پس در نتیجه چند نکته ی کلی آنکه ما با رسانه ی چاپی (روزنامه) روبرو هستیم که به صورت متناوب و مداوم هرروز برای خوانندگان در باجه های روزنامه فروشی عرضه می شود و می دانیم که روزنامه همشهری از لحاظ مدیریتی وابسته به شهرداری تهران است.

از لحاظ فنی نیز خبر از تعداد ستون ها و سطرهایی که به آن در صفحه بندی اقتضا داده شده ، تبعیت می کند پس بهتر است که به سبک هرم وارونه بیان شود که اگر در حروف چینی دچار کمبود جا شد به اصل خبر هنگام ویرایش برای چاپ صدمه وارد نشود.

از لحاظ فنی70 سطر در  4 ستون به همراه عکس دراین خبر به کار گرفته شده است.

از لحاظ موضوع از این خبر انتظار می رود که یکی از مسائل اجتماعی را بحث کند. در اینجا بحث از فرستادن لایحه ای به مجلس برای برخورد با مراکز آموزشی متخلف است.در این خبر که از تیتر آن بر می آید مخاطب منتظر است که درباره دولت و واکنش نمایندگان مجلس چیزی بخواند . اما از پاراگراف دوم اثری از این انتظار نمی بینیم .

بلکه در پاراگراف اول یک بک گراند از موسسات غیرقانونی داده شده و در ادامه در هر پاراگراف نقطه نظرهای افرادی آورده شده است که عمدتا از مراجع وزارت علوم هستند. متن با تیتر انطباقبسیار کمی دارد.با آنکه متن باید چکیده و روح جان خبر باشد.

        ?هژمونی[1] و جنسیت[2] در بازنمایی

رمزگان فرهنگی خبر که شامل شخصیت هایی که در این خبر از آنها نقل قول شده و نهادهایی که در این رویداد از آنها نام بده شده اند ،در این خبر نهادهایی که نامشان  امده است، ذکر می کنم:دولت، مجلس، موسسه آموزش عالی ، نیروی انتظامی،  وزارت علوم، قوه قضاییه!

تعداد صاحب نظران که در این خبر نامی از آنها برده شده است 5 تن مرد هستند که یکی از منصب های بالای وزارت علوم را دارند.تاکید اکثر آنها بر روند کار کُند قوه قضاییه در تعطیلی این مراکز غیرقانونی است. و ما هیچ چیزی بیشتر در مورد لایحه و مفادش و متن آن نمی فهمیم. در اینجا نام هیچ زنی ذکر نشده است و نشان از ساختار قدرت نهادهای ما دارد که در مقام های عالی مملکتی و در وزارت خانه ها بسیار کم نصیب هستند. پس به جامعه ی مردسالار هدایت می شویم.

  ?تصویر همخوان(؟) با متن!

این خبر همراه با یک عکس در حاشیه بالای سمت چپ خبر است.

که در آن دستان دو مرد واضح است .دستانی که با یک لباس غیر رسمی از پایین در حال دادن پول به دستانی که در بالا با لباسی رسمی هست، می باشد. و از آن طرف دستان فرد رسمی پوش دارد سوالاتی را به فرد عادی می دهد.

در این تصویر پاسخ نامه ی سوالات کنکور را می بینیم. و اینکه چهره ی نه مسئول و نه فرد عادی معلوم نیست. فقط در اینجا دستانی در کار هستند.نکات قابل تامل این نقاشی رنگی:

v      عدم به تصویر کشیدن چهره

v      نشان دادن خرید سوالات از مقامات رسمی

v      نشان دادن نهاد رسمی در برابر مردمان عادی

v      فرودستی مردمان در قبال بالا دستی مسئولان

باز رد پای هژمونی و جنسیت را در نهاد قدرت و کار خلاف را می توانیم لمس کنیم.

یکی از سوالهایی که در بازنمایی مطرح است موضوع به تصویر کشیدن گروههای ستم دیده[3] است. گروههای اقلیت قومی و جنسی و ضعیفان و معلولان که به خاموشان جامعه تبدیل شده اند و یا گروه های زیر زمینی که کارهایشان خلاف نظام حکومتی است از جمله گروه هایی هستند که در بازنمایی یا جایی ندارند یا آنکه با تصویری منفی نشان داده شده اند.

در تصویراین خبر تنها یکی از خلاف های آموزشی که فروش سوالات کنکور است نمایش داده شده با آنکه در اصل خبر بیشتر به موسسات آموزشی غیر قانونی پرداخنه شده و تنها دربخش توصیف و تشریح بک گراندی از خلاف های آموزشی در پاراگراف اول از گروه واژه "اخذ مبالغ هنگفت به صورت غیر قانونی از خانواده ها" استفاده شده است.

بازنمایی این تصویر از کار غیر قانونی و هم چنین خریداران سوالات به صورت فرودست یو فرادستی و هم چنین به صورت سلسله مراتبی قدرت است. پس تصویری که ارائه داده نمی توان گفت منفی یا مثبت است.

در این خبر به طور آشکارا در چندین نقطه نظر از کم کاری قوه قضاییه نام برده شده است و نقطه ی اتهام شده ، پس به راحتی می توان به درست کار نکردن قوه قضاییه در قبال حقوق وزارت علوم پی برد.

ضعف دستگاه قضایی، نظام مرد سالاری، خرید غیر قانونی سوالات و رد بدل شدن مبالغ هنگفت، بالا دستی مسئولان، فرودستی نظام خانواده نتایج کلی از بانمایی های ارائه شده است.

رسانه خود به سراغ مسئولان می رود و نقل نظر از آنها می کند و در عین حال با رمزگان فنی خود می تواند با برجسته سازی آن قسمت از حرف ها را که خود تشخیص می دهد به عنوان دغدغه فکری جامعه عرضه کند و به خواننده خط دهد ، البته شاید این نظر در حد بسیار اغراق آمیز بشاد اما در عمل شاهد فرایند برجسته سازی بوده ایم. با آنکه مخاطب فعال عمل می مند و می تواند خوانش های متفاوت از متن داشته باشد و برای خود بار دیگر روایت رسانه ای را بازتعریف کند و ان قسمت ها را که می خواهد برجسته کند  ما بقی را دور بریزد اما باز این هم در شرایطی است که آن خبر به دست مخاطب رسیه باشد و ما در این جهان رسانه ای شده بیشتر منابع آگاهی مان همین رسانه ها هستند و میدانیم که دروازه بانی خبر هم در فیلترینگ و چینش و انتخاب خبرهایی که به دست ما می رسند موثرند پس ما به عنوان مخاطب جزو حلقه های آخرین آگاهی هستیم.

منابع:

روزنامه همشهری ، پنج شنبه 6 اردی بهشت 1386، سال پانزدهم،شماره 4252

Dutton , Brian ,1997,The Media, Longman

Media Student book   Representation