بعد از 40 شب:

« شبی امام رضا(ع) به خواب یکی از علما آمد و گفت که بگویید: زنانی که جوراب نازک می‌پوشند به زیارت من نیایند. زنی بدون جوراب داخل حرم شد و چهل روز بعد تصادف کرد و مرد، هرکس این نوشته را بخواند باید در 40 جای دیگر بنویسد وگرنه اتفاق بدی برای وی می‌افتد.»

از اینکه کتاب دعایی برداری و به ناخودآگاه چشمت به نوشته‌ای که برایت ایجاد مسئولیت و هم‌چنین نفرینی کند، دستت می‌لرزید.

کتاب دعاهایی را که برمیداشتی و  در صفحات خالی آن، چندین داستان مختلف حاکی از عدم عمل به دستور و عقوبت‌های مهلک آن نوشته بود.

آنها که می‌ترسیدند در کتاب‌های مختلف  همان متون را دوباره می‌نوشتند تا از نفرین اینکه نوشته را خوانده‌اند، در امان باشند.

برخی نیز راه‌های سریع‌تری را انتخاب می‌کردند. و یک داستان این چنینی را می‌نوشتند و زیراکس می‌کردند و میان زوار پخش می‌کردند.

نقل‌های کاغذی

نقل‌هایی میان زوار پخش می‌شود، میترسی که آن را بگیری یا نه؟ از خانمی که پخش می‌کند می‌پرسی که آیا باید به کاری عمل کرد یا نه؟ و می‌گوید آری و  تو منصرف می‌شوی که به عنوان تبرک بسته نقل را دریافت کنی.

نمي‌خواهی تن به مسئولیتی بدهی که برگه داخل نقل‌ها، دستورالعمل آن هستند.

این‌ها و مثال‌های دیگر از مجموعه خرافاتی بود که بسیار رواج داشت. در اماکن مذهبی و به ویژه در کتاب‌های ادعیه، پر از داستان‌های مختلف بود که از ساده‌دلی و باورپذیری مردم برای پخش چنین شایعاتی استفاده می‌شد.

حتی گاهی در جواب چنین داستان‌های خود ساخته، برخی در کتب ادعیه می‌نوشتند:«لعنت بر کسیکه در کتب ادعیه چیزی بنویسد.» و بر بیت‌المال بودن آن و خراب کردن آن، هشدار می‌دادند.  

مدرنیته و خرافات

صدای تلفن همراهت بلند می‌شود، پیامکی از طرف دوستی به دستت رسیده است:«پنج صلوات برای ظهور امام  زمان بفرست و این پیام را برای 10 نفر دیگر بفرست. تا شب خبر خوشی دریافت می‌کنی.»

شاید این پیام و پیام‌هایی نظیر این، شما را به سمت تشریک در انجام یک مناسک آیینی سوق دهد و بخواهید دیگران را در این تجربه شخصی دعوت کنید اما آیا تمامی پیام‌ها این گونه‌اند؟

گاهی پیام‌های مسخره‌ای با ساختار همان داستان‌های پشت کتب ادعیه به دستت می‌رسد. با این پیام‌ها چه می‌کنید؟

پیام کوتاه عرصه ای برای بازنمایی و انتقال فرهنگ شفاهی ما ایرانیان شده‌است. پس زمینه‌های فکری ما، هنوز در دنیای مدرنیته جاریست. شاید اگر دیروز واقعا افراد از سر ترس گرفتار شدن به عقوبت شخصیت‌های داستان‌ها و از روی جهل دست به کپی داستان‌ها می‌زدند، اما اینک کارکرد این چنین داستان‌هایی تغییر کرده‌است.

اینک کارکردی تفریحی و سرگرمی و طنزگونه یافته است و ارسال آن نیز برای دیگران بسیار آسان‌تر شده‌است و کافی است تنها اسامی گیرندگان را وارد کرد و با دکمه ارسال در یک لحظه برای گروه کثیری از دوستان و آشنایان یک پیام را فرستاد.

این پیام‌ها که دربردارنده یک دستور و هم‌چنین اعداد مقدسی نظیر 5، 7، 14و 40 هستند، و با درون‌مایه مذهبی سعی در اقناع کاربر دارند.

اما برخی آگاهانه برای تمسخر و پایین آوردن شانیت یک شخصیت مذهبی و یا تمسخر برخی مناسک است که با بیان طنز عقلانیت را از آن می‌زدایند.

ما نیز با تجاهل خویش و تنها به دلیل جالب بودن و ایجاد خنده بر لبان دوستان چنین پیام‌هایی را برای دیگران ارسال می‌کنیم و در چرخه جریان و تثبیت چنین پیام هایی وارد می‌شویم. شاید تولیدکننده پیام نباشیم، اما یادمان نرود که به چرخه جریان و تدام چنین پیام‌هایی پرداخته‌ایم.

این بار که چنین پیامکی را دریافت کردید، چه می‌کنید؟